Begin augustus verscheen de nieuwe MKB Barometer van softwarebedrijf Exact, een onderzoek onder ruim 1.700 Nederlandse mkb-ondernemers. De uitkomst haalde terecht de vakpers: 70 procent van de ondervraagde ondernemers gebruikt inmiddels AI. Een jaar eerder was dat nog 33 procent. In twaalf maanden is AI in het MKB dus van minderheid naar ruime meerderheid gegaan. Maar wie iets verder leest, ziet in hetzelfde onderzoek een tweede cijfer dat minstens zo belangrijk is: 47 procent van de ondernemers zegt nog niet te weten hoe ze AI effectief kunnen inzetten. Massaal gebruiken, maar niet goed weten waarvoor — dat is de stand van AI in ondernemend Nederland, zomer 2026. In dit artikel zetten we de cijfers op een rij en, belangrijker, kijken we wat jij ermee kunt.
Wat het onderzoek precies laat zien
Eerst de feiten. Naast die sprong van 33 naar 70 procent laat de barometer zien wáár AI vooral voor wordt gebruikt: 56 procent zet het in voor het schrijven van teksten en het maken van afbeeldingen, en 36 procent gebruikt AI om inzicht te krijgen in bedrijfsprestaties. Twee derde van de ondernemers (66 procent) ziet AI als een kans om efficiënter te werken, en 41 procent noemt investeren in AI een prioriteit. Tegelijk vindt 48 procent het spannend om medewerkers met bedrijfsdata in AI-tools te laten werken — een zorg die wij goed begrijpen en waar we verderop op terugkomen.
Opvallend zijn ook de verschillen tussen sectoren. In de accountancy geeft 61 procent van de ondernemers prioriteit aan AI-investeringen en in de zakelijke dienstverlening 53 procent, terwijl dat in de bouw 27 procent is en in de horeca 31 procent. Dat is geen kwestie van slimme en domme sectoren: waar het werk vooral uit tekst, cijfers en administratie bestaat, ligt de eerste winst van AI simpelweg meer voor het oprapen dan waar het werk met je handen gebeurt. Al is juist in die laatste categorie de administratieve rompslomp eromheen — offertes, werkbonnen, planning — vaak een prima startpunt.
Van 33 naar 70 procent in één jaar: hoe kan dat?
Zo'n verdubbeling lijkt spectaculair, maar is goed te verklaren. De drempel om AI te próberen is de afgelopen twee jaar vrijwel verdwenen. Tools als ChatGPT, Copilot en Gemini zitten tegenwoordig gratis of voor een paar tientjes per maand in de broekzak van iedere ondernemer, en steeds meer software die je toch al gebruikt — je boekhoudpakket, je mailprogramma, je officepakket — heeft er AI-functies bij gekregen. Je hoeft dus niets aan te schaffen of in te richten om "AI te gebruiken"; het zit er gewoon in. Dat verklaart ook waarom het gebruik zo breed is en tegelijk zo ondiep: een tekstje laten herschrijven of een plaatje laten maken is iets anders dan je bedrijf er structureel mee versterken.
Vergelijk het met de beginjaren van de website. Op een gegeven moment hád vrijwel elk bedrijf er een, maar bij de meeste was het een digitaal visitekaartje dat verder niets deed. Het verschil werd pas zichtbaar toen een deel van de bedrijven de website serieus nam: vindbaar werd, aanvragen ging binnenhalen, ging verkopen. Bij AI zie je nu precies datzelfde patroon ontstaan — en de barometer laat zien dat de meeste bedrijven nog in de visitekaartjesfase zitten.
Zeventig procent gebruikt AI, maar bijna de helft weet niet waarvoor. De vraag is niet meer óf je AI gebruikt — de vraag is of het je bedrijf iets oplevert.
De kloof: gebruiken is nog geen benutten
Dat 47 procent zegt niet te weten hoe ze AI effectief inzetten, is geen teken van onkunde — het is een logisch gevolg van hoe de meeste ondernemers zijn ingestapt: losse tools, losse experimenten, geen plan. En eerlijk is eerlijk: dat experimenteren is een prima eerste stap. Maar er zit een plafond aan. Wie AI alleen gebruikt om af en toe een mailtje te laten herschrijven, bespaart minuten. De echte winst zit in het werk dat elke week terugkomt en dat nu structureel tijd of omzet kost.
Het verschil tussen losjes gebruiken en echt benutten zit hem in de praktijk meestal in dit soort stappen:
- Van los prompten naar vaste werkstromen: niet af en toe een tekstje vragen, maar bijvoorbeeld élke offerteaanvraag automatisch laten voorsorteren en van een conceptantwoord voorzien.
- Van algemene kennis naar jouw bedrijfskennis: AI laten werken met je eigen prijzen, voorwaarden en documenten, zodat de antwoorden ook echt kloppen voor jouw situatie.
- Van individueel naar team: afspraken over welke tools je gebruikt, wat er wel en niet in mag, en wie de uitkomsten controleert — zodat niet iedereen zelf maar wat doet.
Die derde stap raakt meteen aan de zorg die 48 procent van de ondernemers noemt: medewerkers die met bedrijfsdata in AI-tools werken. Die zorg is terecht zolang er geen afspraken zijn — dan belandt er vroeg of laat iets vertrouwelijks in een gratis chatbot. De oplossing is niet verbieden (dat werkt aantoonbaar niet, mensen doen het dan stiekem), maar kaders stellen: een zakelijke omgeving waarin data binnen je eigen muren blijft, en duidelijke spelregels voor het team.
Zo kom je aan de goede kant van de kloof
Het goede nieuws voor wie zich in die 47 procent herkent: de stap van rommelen naar renderen is kleiner dan hij lijkt, als je hem maar in de goede volgorde zet. Begin niet bij de techniek, maar bij je eigen agenda. Kijk twee weken kritisch naar waar de tijd heen gaat: welke klus komt elke week terug, kost uren en vraagt weinig creativiteit? Denk aan offertes opstellen, binnenkomende mail sorteren en beantwoorden, gegevens overtikken van het ene systeem naar het andere, verslagen uitwerken. Dat zijn de plekken waar AI zich het snelst terugverdient.
Kies daaruit één knelpunt en pak dat goed aan, in plaats van tien dingen half. Meet voor de start hoeveel tijd het kost, bouw of laat een oplossing bouwen, en kijk na een maand wat het oplevert. Werkt het, dan heb je bewijs én draagvlak voor de volgende stap; werkt het niet, dan heb je weinig verloren. Zo bouw je stap voor stap aan wat de barometer "strategische inzet" noemt — zonder groot masterplan vooraf.
Hulp daarbij hoeft geen groot project te zijn. Bij Taitanic begint een afgebakend eerste traject — bijvoorbeeld één werkstroom automatiseren, zoals je offerteproces of je mailbox — vanaf zo'n €1.500; grotere trajecten met meerdere koppelingen beginnen rond de €5.000. Wil je vooral dat je team leert hoe ze AI slim en veilig gebruiken, dan zijn er trainingen vanaf €400. En twijfel je waar je moet beginnen, dan is een los consult of een gratis AI-check een nuchtere eerste stap.
Kies één klus die elke week terugkomt, pak die goed aan en meet wat het oplevert. Dat is strategie — geen dik rapport, maar één werkende oplossing tegelijk.
De nuchtere conclusie
De cijfers van deze zomer markeren een omslagpunt: AI gebruiken is in het MKB de norm geworden. Daarmee verschuift het speelveld. Je onderscheidt je niet meer dóór AI te gebruiken — dat doet iedereen — maar door het beter te benutten dan de rest. En omdat de meeste bedrijven nog in de experimenteerfase zitten, is de voorsprong voor wie nu doorpakt reëel en haalbaar. Niet met grote woorden of grote budgetten, maar met één goed gekozen werkstroom tegelijk.
Benieuwd waar AI in jouw bedrijf het snelst waarde oplevert? Doe de gratis AI-check — je krijgt in een paar minuten een eerste beeld van je grootste kansen.
Liever direct sparren over een concrete werkstroom in je bedrijf? Boek een consult of vraag vrijblijvend een offerte aan.